Pigment, pasta czy barwnik do żywicy epoksydowej – co wybrać

Kolorowanie żywicy epoksydowej zaczyna się od jednej decyzji: czy gotowy odlew ma być kryjący, transparentny czy dekoracyjnie metaliczny. Dopiero później warto wybierać konkretny produkt. Kupowanie „barwnika do żywicy” tylko dlatego, że odpowiada nam kolor na etykiecie, jest częstym źródłem problemów. Dwa preparaty o podobnym odcieniu mogą dać zupełnie inny efekt: jeden zasłoni drewno pod żywicą, drugi pozostawi widoczne słoje, a trzeci utworzy perłowe smugi widoczne dopiero po odpowiednim rozprowadzeniu.

Różnica nie jest wyłącznie estetyczna. Pigment proszkowy, pasta pigmentowa i płynny barwnik inaczej mieszają się z żywicą, wymagają innego dozowania i w różnym stopniu wpływają na przejrzystość masy. Przy małym odlewie biżuteryjnym błąd oznacza zwykle stratę kilkudziesięciu gramów materiału. Przy stole typu river table źle dobrany kolorant może oznaczać zmarnowanie kilku kilogramów żywicy.

Pigment, pasta i barwnik – trzy produkty, trzy różne efekty

Słowo pigment jest używane w sklepach dość swobodnie, dlatego sam opis produktu nie zawsze mówi, z czym faktycznie mamy do czynienia. W praktyce najważniejszy jest nośnik i sposób, w jaki substancja barwiąca zachowuje się w epoksydzie.

Pigment proszkowy to dobry wybór przede wszystkim wtedy, gdy zależy nam na efekcie dekoracyjnym. Typowym przykładem są pigmenty mikowe, perłowe i metaliczne. Nie rozpuszczają się w żywicy jak barwnik. Drobne cząstki pozostają zawieszone w masie, odbijają światło i mogą tworzyć charakterystyczne smugi, chmury oraz efekt głębi.

To rozwiązanie sprawdza się przy:

• tacach i podkładkach z żywicy,
• biżuterii,
• obrazach resin art,
• stolikach i blatach z metalicznym efektem,
• odlewach z efektem marmuru lub „galaktyki”.

Największą zaletą proszku jest wygląd. Pigment mikowy może dać efekt, którego nie da się uzyskać zwykłym płynnym barwnikiem. Jednocześnie właśnie proszek potrafi być najbardziej irytujący w pracy. Lekki pigment pyli, przykleja się do rękawic i ścianek pojemnika, a źle rozmieszany pozostawia grudki.

Dobrym sposobem jest odłożenie niewielkiej ilości żywicy do osobnego kubka, dokładne roztarcie w niej proszku i dopiero późniejsze połączenie koncentratu z resztą masy. Wsypywanie dużej porcji suchego pigmentu bezpośrednio do kilku kilogramów żywicy daje gorszą kontrolę nad rozprowadzeniem.

Pasta pigmentowa służy do innego zadania. Jeżeli potrzebny jest kolor jednolity, mocny i kryjący, pasta jest zwykle najbardziej przewidywalnym wyborem. Pigment jest już rozprowadzony w odpowiednim nośniku, dlatego nie trzeba walczyć z pyłem i suchymi grudkami.

Dobre pasty do epoksydu mają wysoką koncentrację. Przykładowo w systemach EPODEX producent podaje dawkowanie 1% pasty w stosunku do gotowej mieszaniny żywicy i utwardzacza, czyli około 10 g na 1 kg masy. Nie należy jednak traktować 1% jako uniwersalnej normy dla każdej marki. Jeśli producent konkretnej pasty podaje 0,5%, 2% albo własny maksymalny udział, to właśnie jego instrukcja ma pierwszeństwo.

Pasty sprawdzają się szczególnie przy:

• nieprzezroczystych blatach,
• zalewaniu szczelin,
• jednokolorowych elementach dekoracyjnych,
• odlewach wymagających powtarzalnego koloru,
• wykonywaniu kilku identycznych partii produktu.

Na polskim rynku małe opakowania past kosztują obecnie zwykle około 13–30 zł za 20–50 g, natomiast produkty specjalistyczne i bardziej skoncentrowane mogą kosztować 40–60 zł za podobną ilość. Cena za opakowanie bywa więc myląca. Jeśli jednej pasty trzeba użyć 5 g, a drugiej 15 g, ta droższa może ostatecznie kosztować mniej na kilogram zabarwionej żywicy.

Trzecia grupa to płynne barwniki transparentne, często sprzedawane w buteleczkach z kroplomierzem. Ich zadaniem nie jest zakrywanie żywicy, lecz nadanie jej koloru przy zachowaniu przepuszczalności światła. To właściwy wybór do efektu kolorowego szkła, transparentnej biżuterii czy przezroczystych fragmentów stołu.

Wysokoskoncentrowany barwnik potrafi być zaskakująco wydajny. Dla przykładu przy transparentnych koncentratach EPODEX producent określa maksymalną intensywność części kolorów na około 1,8 g barwnika na 1 kg mieszaniny żywicy z utwardzaczem. To zaledwie 0,18%. Pokazuje to, dlaczego nalewanie barwnika „na oko” jest kiepskim pomysłem.

Jeżeli zatem celem jest:

• pełne krycie – najpierw sprawdziłbym pastę pigmentową,
• transparentny kolor – barwnik transparentny,
• perła, metal, smugi i efekty specjalne – pigment proszkowy, zwykle mikowy.

Nie warto próbować zmuszać jednego produktu do wykonywania pracy drugiego. Transparentny barwnik dodawany w coraz większej ilości nie musi zmienić się w kryjącą farbę. Za to nadmierna ilość obcego składnika może pogorszyć utwardzanie żywicy.

Ile pigmentu dodać i dlaczego więcej nie zawsze znaczy lepiej

Najbardziej praktyczna zasada brzmi: kolorant trzeba ważyć, a nie oceniać wyłącznie po liczbie kropli lub wielkości porcji na patyczku. Kroplomierz sprawdza się przy małych pracach, ale krople różnych preparatów nie mają identycznej masy.

Do regularnej pracy z żywicą przydaje się waga o dokładności 0,01 g. Przy próbce ważącej 100 g łatwo policzyć udział dodatku:

• 0,2 g kolorantu = 0,2%,
• 0,5 g = 0,5%,
• 1 g = 1%,
• 2 g = 2%.

Dzięki temu udany kolor można później powtórzyć. Zapis „trzy małe krople niebieskiego i trochę czarnego” przestaje być użyteczny, gdy trzeba przygotować kolejne 3 kg żywicy tydzień później.

Najważniejszego ograniczenia nie ustala jednak kolor. Ustala je system epoksydowy i producent kolorantu.

Żywica epoksydowa utwardza się dzięki reakcji składnika A z utwardzaczem B w konkretnych proporcjach. Kolorantu nie wolno traktować jako części któregoś ze składników i „wyrównywać” nim brakującej masy. Jeżeli system wymaga przykładowo 100 części żywicy na 50 części utwardzacza, trzeba odmierzyć właśnie taką proporcję A:B, a dopiero później uwzględnić dodatek barwiący zgodnie z instrukcją producenta.

Przy pracy seryjnej dobrze sprawdza się prosty schemat:

1. Odmierzyć składniki A i B zgodnie z proporcją podaną dla konkretnej żywicy.
2. Przygotować niewielką próbkę – przykładowo 100–200 g.
3. Odważyć kolorant.
4. Dokładnie wymieszać, zbierając materiał ze ścianek i dna pojemnika.
5. Wykonać próbny odlew o zbliżonej grubości do elementu docelowego.
6. Ocenić kolor dopiero po utwardzeniu.

Ostatni punkt jest ważniejszy, niż wygląda. Kolor płynnej żywicy w kubku może być wyraźnie ciemniejszy niż cienkiej, utwardzonej warstwy. Transparentny niebieski w pojemniku może wyglądać niemal granatowo, a po rozlaniu na 3 mm stać się jasnym błękitem. Z kolei ta sama mieszanka w odlewie o grubości 40 mm będzie optycznie znacznie ciemniejsza.

Dlatego próbka powinna mieć podobną grubość jak właściwa praca.

Trzeba też uważać na dodatki, które formalnie nie są przeznaczone do żywic epoksydowych. Farba akrylowa, barwnik spożywczy czy przypadkowy tusz mogą zawierać wodę, rozpuszczalniki albo dodatki niekompatybilne z epoksydem. Efektem bywają mleczne przebarwienia, rozwarstwienie, miękka powierzchnia albo miejscowe problemy z utwardzeniem.

Atramenty alkoholowe mają swoje zastosowanie w resin art, szczególnie przy efektach komórkowych i dekoracyjnych, ale nie traktowałbym ich jako pierwszego wyboru do elementu, w którym liczy się idealna powtarzalność koloru i długoterminowa stabilność.

Koszt próbki jest niewielki. Koszt naprawienia źle wybarwionego blatu – już nie.

Jak dobrać kolorant do konkretnego projektu z żywicy

Przy zakupie nie zaczynałbym od pytania „jaki kolor mi się podoba?”. Najpierw trzeba ustalić czy światło i podłoże mają być widoczne przez gotową żywicę.

Przy river table z atrakcyjnym drewnem transparentny barwnik zazwyczaj ma więcej sensu niż kryjąca pasta. Pozwala zachować wizualną głębię zalania. Jeśli jednak w szczelinach drewna znajdują się przebarwienia, ślady napraw albo elementy, które chcemy ukryć, kryjąca pasta rozwiązuje problem znacznie skuteczniej.

Przy biżuterii sytuacja jest podobna. Transparentny koncentrat daje efekt szkła, pigment mikowy daje połysk i zmienność koloru, a pasta tworzy powierzchnię przypominającą jednolity materiał.

Praktyczna ściąga wygląda tak:

| Efekt końcowy | Pierwszy wybór |
| ———————————————– | ————————————————— |
| Pełne, jednolite krycie | pasta pigmentowa |
| Przezroczysty czerwony, niebieski, zielony itp. | barwnik transparentny |
| Perłowy połysk | pigment mikowy |
| Złoto, miedź, metaliczne smugi | pigment metaliczny/mikowy |
| Marmur i dynamiczne wzory | kilka past lub pigmentów efektowych |
| Kolorowe „szkło” | barwnik transparentny |
| Powtarzalny kolor w serii odlewów | ważona pasta albo koncentrat o znanym dozowaniu |

Jest jeszcze jedna granica, o której łatwo zapomnieć: intensywności koloru nie powinno się poprawiać przez bez końca zwiększanie ilości dodatku. Jeżeli przy maksymalnym dawkowaniu zalecanym przez producenta kolor nadal jest zbyt słaby, rozwiązaniem jest inny, mocniej skoncentrowany produkt albo przejście z barwnika transparentnego na pigment kryjący.

Przed wykonaniem właściwego odlewu najlepiej ustalić recepturę na małej partii. Szczegółową instrukcję oraz przykłady produktów pomocnych przy takim doborze można znaleźć tutaj: Jak barwić żywicę.

Przy większych projektach zapisuję proporcję kolorantu w gramach na kilogram mieszaniny, a nie jako procent „mniej więcej”. To szczególnie istotne podczas wykonywania dwóch zalewów. Jeśli pierwsza partia ma 4 kg, a druga 3 kg, nawet niewielka różnica stężenia będzie widoczna jako pas o innym odcieniu.

Przykład: jeżeli sprawdzona receptura wymaga 5 g pasty na 1 kg gotowej mieszaniny, do partii 4 kg trafia 20 g pasty, a do partii 3 kg – 15 g. Tak przygotowany kolor da się odtworzyć. Dozowanie na oko praktycznie odbiera tę możliwość.

Przy zakupie kolorantu sprawdziłbym kolejno:

• czy producent wyraźnie dopuszcza stosowanie produktu w żywicy epoksydowej,
• czy efekt ma być kryjący czy transparentny,
• jakie jest zalecane i maksymalne dawkowanie,
• czy pigment trzeba wcześniej dyspergować,
• czy produkt zawiera rozpuszczalniki,
• czy producent deklaruje stabilizację UV lub odporność na światło,
• czy dostępna jest ta sama seria i kolor w większych opakowaniach.

Ten ostatni punkt jest istotny przy większej realizacji. Kupienie ostatnich dwóch buteleczek konkretnego koloru, a następnie szukanie zamiennika w połowie wykonania stołu, to proszenie się o różnicę odcienia.

Trzeba też uczciwie powiedzieć, że żaden barwnik nie zatrzyma całkowicie żółknięcia samej żywicy epoksydowej. Stabilizacja UV kolorantu pomaga ograniczyć blaknięcie pigmentu, ale nie zmienia epoksydu w materiał całkowicie odporny na promieniowanie słoneczne. Szczególnie mocno widać to przy bezbarwnych, białych i bardzo jasnych realizacjach.

FAQ – pigmenty i barwniki do żywicy epoksydowej

Czy zwykłą farbą akrylową można zabarwić żywicę epoksydową?
Technicznie czasem się to udaje, ale nie jest to dobry pierwszy wybór. Farby mogą zawierać wodę i dodatki nieprzeznaczone do epoksydu, które zwiększają ryzyko zmętnienia albo nieprawidłowego utwardzenia. Bezpieczniej użyć koncentratu przeznaczonego do danego typu żywicy.

Co daje najmocniejsze krycie – pigment czy barwnik?
Do jednolitego krycia najczęściej lepsza jest pasta pigmentowa. Transparentny barwnik został zaprojektowany tak, aby przepuszczać światło, więc zwiększanie jego dawki nie jest właściwym sposobem na uzyskanie efektu pełnej nieprzezroczystości.

Czy pigment mikowy opada na dno?
Może. Ryzyko rośnie przy wolno utwardzających się żywicach, długim czasie żelowania oraz cięższych cząstkach pigmentu. W wysokich odlewach efekt po kilku godzinach może wyglądać inaczej niż bezpośrednio po mieszaniu.

Ile pasty pigmentowej dodać do 1 kg żywicy?
Trzeba trzymać się dawkowania konkretnego producenta. Dla niektórych koncentratów jest to około 1%, czyli 10 g na 1 kg mieszaniny, ale nie jest to uniwersalna wartość dla wszystkich produktów.

Czy można mieszać ze sobą różne pigmenty?
Tak, jeżeli są kompatybilne z używaną żywicą. Najbezpieczniej łączyć produkty z jednej serii. Przy mieszaniu różnych typów – na przykład pasty i pigmentu mikowego – trzeba kontrolować łączną ilość dodatków oraz wykonać próbkę.

Kiedy dodawać pigment – przed czy po utwardzaczu?
Zależy od produktu. Część pigmentów i koncentratów można wcześniej dokładnie rozprowadzić w składniku A, co ułatwia uzyskanie jednorodnej mieszaniny. Inne producenci dopuszczają dodanie do gotowej mieszanki A+B. Instrukcja używanej żywicy i kolorantu ma tutaj pierwszeństwo.

Czy kolor po utwardzeniu będzie identyczny jak w kubku?
Nie zawsze. Odbiór koloru zależy od grubości odlewu, rodzaju podłoża, oświetlenia i stopnia transparentności. Dlatego dla blatu o grubości 30–40 mm znacznie bardziej miarodajna jest próbka o podobnej grubości niż cienka warstwa rozsmarowana na kawałku folii.

Co wybrać na pierwszy projekt z żywicy?
Jeżeli potrzebny jest zwykły, pełny kolor, zacząłbym od pasty pigmentowej przeznaczonej wprost do epoksydu, ponieważ najłatwiej ją dokładnie odważyć i powtórzyć efekt. Przy przezroczystym odlewie wybór powinien od razu paść na koncentrat transparentny, a pigment mikowy zostawiłbym do projektu, w którym jego perłowy lub metaliczny charakter jest świadomym elementem wzoru.

Pierwszy krok przed zakupem jest więc prosty: zdecyduj, czy żywica ma pozostać przezroczysta. Jeżeli tak – szukaj barwnika transparentnego. Jeżeli nie – zacznij od pasty pigmentowej. Pigment mikowy wybierz dopiero wtedy, gdy chcesz widzieć w gotowym odlewie jego cząstki, połysk i ruch. A przed zalaniem właściwego elementu wykonaj próbkę 100–200 g i zapisz dokładną masę dodatku. To jeden prosty nawyk, który eliminuje najczęstszy i najdroższy błąd: próbę odtworzenia koloru „na oko”.